موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال طالبان از حمایت تاکتیکی تا خطای راهبردی

همسایه‌ی غربی ما (ایران) در قبال افغانستان سیاست واحد ندارد بلکه هر نهادی سیاست‌های خاص خود را دارد. افزون بر این سیاست‌های مختلف نهادهای چندگانه این کشور، در مورد افغانستان، همواره با سطحی‌نگری همراه بوده‌است. این روزها که سخن از حمایت این کشور از طالبان در میان است، دو نکته را باید یادآور شد:
اولا هر کشوری بر اساس منافع خود تصمیم می‌گیرد و در عرصه‌ی سیاست هیچ ارزشی بالاتر از منافع ملی وجود ندارد. ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. بنابراین هم‌وطنانی که به بهانه‌ی ارزش‌های واهی، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، بدون در نظر گرفتن منافع ملی، زیر پرچم این کشور یا آن کشور سینه زدند و از تغییر موضع و تحولات اخیر، تعجب می‌کنند، باید به ساده‌دلی خود لبخند تلخ بزنند، از سیاست هیچ نگویند یا دانش سیاسی خود را بالا ببرند.
در ثانی، حمایت ایران از طالبان، فراگیر و گسترده نیست؛ بلکه نهاد یا نهادهای مبادرت به حمایت از طالبان می‌کنند و نهادهای دیگر قهرا مخالف این سیاست هستند. حمایت نهاد یا نهادهای خاص ایرانی از طالبان نیز تاکتیکی است؛ اما باید گفت این حمایت تاکتیکی، خطای راهبردی و استراتژیک را به‌همراه دارد و در بلند مدت می‌تواند منافع ملی ایران را نیز به مخاطره اندازد.
دولت و نظام فعلی افغانستان هرگز سقوط نمی‌کند، هرچند که رویدادهای بسیار غیر منتظره در افغانستان امر عجیب نیست و برفرض محال که سقوط کند و باز هم برفرض محال که دولت طالبان روی کار بیاید، برای این‌که ایدئولوژی جمهوری اسلامی ایران و طالبان متضاد و غیر قابل جمع می‌باشند، آنگاه تقابل ایدئولوژی‌ها به میان خواهند آمد و در میدان یارگیری‌ها، دولت طالبان در یک چرخش ۱۸۰ درجه با دولت‌های رقیب ایران مثل عربستان و حامیانش می‌توانند در مورد مسائل و سیاست‌های منطقه‌ای متحد شوند و با گروه‌های افراط‌گرا ارتباط برقرار کنند. در این وضعیت، افغانستانی زیر سیطره طالبان، تبدیل می‌شود به خانه‌‌امنی برای گروه‌های مسلح افراطی مخالف جمهوری اسلامی ایران. این مسئله می‌تواند دردسر بزرگ برای ایران در مرزهای شرقی خود ایجاد کند. بعید نیست که در این صورت جمهوری اسلامی ایران، در مرزهای شرقی خود با گروه‌های افراطی بجنگد، امری که همواره این کشور می‌خواسته‌، از آن پرهیز کند و در این باره هزینه‌های گزاف کرده‌ است. بنابراین به نفع ایران است که نهادهای خاص در این کشور، دست از حمایت طالبان بردارند، مگر این‌که گفته‌شود، حمایت نهادهای ایرانی از طالبان، در راستای روی‌کار آوردن دولت طالبانی نیست بلکه با توجه مسئله مهار آب‌ها، به معنای حمایت از هرج و مرج بی‌پایان و جنگ‌های طولانی است. در این فرض بازهم حمایت از طالبان برای ایران مقرون به صرف نیست، پدیده گسترده مهاجرت، قاچاق مواد مخدر، قاچاق انسان، بخشی از مشکلاتی است که ایران در نبود یک دولت مرکزی در افغانستان، با آن‌ها دست‌به‌گریبان خواهد بود.