به گزارش بلومبرگ ولادیمیر پوتینْ رییسجمهور روسیه، اکنون اشکارا نارضایتیاش را از همپیمان سوریاشْ بشار اسد نشان میدهد. از آنچه در رسانهها فاش شده این طور بر میآید که پوتین بابت عدم همکاری لازم از سوی اسد دلخور است. آن هم در شرایطی که ماندگاریاش در قدرت به پشتوانه مداخله روسیه در جنگ داخلی سوریه بوده است.
این ناخرسندی از آنجا ناشی میشود که پوتین بر انعطافپذیری بیشتر اسد در مذاکرات با مخالفان سوری برای نیل به توافق سیاسی در جهت پایان دادن به منازعه یک دههای اصرار دارد. این امر را چهار منبع نزدیک به موضوع در کرملین اعلام کردند.
امتناع اسد از اعطای هرگونه قدرت در ازای به رسمیت شناخته شدن بیشتر در عرصه بینالمللی و میلیاردها دلار کمک برای بازسازی ویرانیهای سالها جنگ داخلی، سبب بروز انتقادات بیسابقهای علیه رئیسجمهور سوریه در نشریات روسی مرتبط با پوتین در ماه جاری شد.
«الكساندر شومیلین»، دیپلمات پیشین روس و مدیر مركز دولتی خاورمیانه و اروپا، واقع در مسکو میگوید:
کرملین باید از شر دردسر سوریه خلاص شود. مشکل با یک نفر است؛ شخص اسد و البته اطرافیانش
نارضایتی پوتین و لجاجت اسد، بر پیچیدگیهای وضعیت سوریه افزوده است؛ زیرا هر دو طرف میدانند که گزینهی دیگری برای رهبری سوریه در جهت دستیابی به توافق سیاسی وجود ندارد. در حالی که پوتین از مداخله موفقیتامیز سال ۲۰۱۵ خود در سوریه استفاده کرد تا نفوذی که روسیه در زمان شوروی سابق بهعنوان بازیگر اصلی در خاورمیانه داشت احیا کند، بشار اسد برای حفظ قدرت خود همواره بین مسکو و دیگر پشتیبان قدرتمندشْ ایران، مانور داده است.
اسد همچنین از نیروی نظامی و دیپلماتیک روسیه در برابر تلاشهای ترکیه در جهت گسترش نفوذ خود در مناطق شورشی باقیمانده در شمال سوریه استفاده کرد تا بتواند با پشتیبانی پوتین دوباره قدرتش را بر سراسر کشور اعمال کند.
آغاز سرزنشها
«دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین، این شائبه را که پوتین از دست اسد به خاطر امتناعش از سازش و مصالحه با مخالفان ناراضی است، تکذیب کرد.
روسیه اکنونْ اسد را به دلیل عدم کسب موفقیت در چند سال اخیر تحت فشار قرار داده و تلاش دارد وی را برای موافقت با چشمپوشی از حداقل امتیازات سیاسی به ازای جلب حمایت سازمان ملل از انتخاب مجدد و محتمل وی در انتخابات 2021 متقاعد کند. انتقاد آشکار روسیه از متحدش به نوعی نشان از تغییر گسترده رویکرد مسکو دارد.
یک رسانه روسی مرتبط با «یوگنی پریگوژین» که به دلیل قراردادهای پذیرایی کرملین با عنوان «سرآشپز پوتین» شناخته میشود، یادداشتی را در فضای مجازی منتشر کرد که به اسد به عنوان فردی فاسد حمله میکند. همچنین در آن یادداشت به یک نظرسنجی اشارهشده که بیان میکند اسد تنها ۳۲ درصد از پشتیبانی داخلی برخوردار است و این در حالی است که تعدادی جایگزین احتمالی چه از داخل دولت و چه از میان مخالفان وجود دارد.
در همینباره بیشتر بخوانید:
این یادداشت به سرعت از وبسایت آژانس خبری فدرال حذف شد. چند روز بعد شورای امور بینالملل روسیه ــ اندیشکده سیاست خارجی که از سوی کرملین تاسیس شده ــ گزارشی را منتشر کرد که در آن از دولت دمشق به دلیل عدم وجود یک رویکرد دور اندیشانه و انعطافپذیر برای پایان دادن به درگیریها انتقاد کرده بود.
«الكساندر آكسنیونوك»، دیپلمات سابق روسیه و معاون رئیس شورا كه گزارش مذکور را نوشته بود، تاکید میکند که «اگر اسد از پذیرش قانون اساسی جدید امتناع کند، رژیم سوریه و خود را در معرض خطر بزرگی قرار خواهد داد.»
هشدار جدی
یک منبع نزدیک به کرملین میگوید: «هر دو گزارش و مقاله منتشر شده سیگنالهای مهمی برای رهبری سوریه بودند.»
یک مقام دولتی روسیه و فرد مذکور میگویند: «پوتین اسد را شخصیتی سرسخت میبیند که سبب ناامیدی وی شده است. از این جهت از رسانه های مرتبط با پریگوژین برای انتقال این خبر استفاده کرده است. هنوز امکان کنار گذاشتن رئیسجمهور سوریه وجود ندارد؛ زیرا متحد قابل اتکای دیگری در این کشور موجود نیست.»
تاکنون هیچ واکنش رسمی یا رسانهای از سوی دولت سوریه که کلیه رسانههایش تحت کنترل دولت هستند، به انتقادات روسیه مطرح و اعلام نشده است. «ریاض حداد»، سفیر سوریه در مسکو نیز به درخواست ایمیلی در این مورد پاسخ نداد.
«اکسینونوک» از اندیشکده Valdai که به پوتین نزدیک است، اینطور بیان داشته:
«مذاکرات برای تهیه پیشنویس قانون اساسی جدید که به هدایت سازمان ملل در ژنو در اواخر سال گذشته میلادی آغاز شده بود و به دنبال معرفی برخی رقبای سیاسی بود، خیلی زود به علت آنچه کارشکنی دولت دمشق خوانده شد، به بنبست رسید.»
«گئیر پدرسون»، نماینده ویژه سازمان ملل در امور سوریه، در 20 دسامبر 2019 (30 آذر 1398) به شورای امنیت گفته بود: «دور دوم مذاکرات شکست خورد؛ زیرا مخالفان اسد خواهان آغاز بحث در مورد قانون اساسی سوریه بودند ولی با مخالفت مقامهای دولت سوریه روبهرو شد.»
یک دیپلمات که مسائل سوریه را دنبال می کند، گفت: «هشدارهای مسکو نشان دهنده ناامیدی در میان تجار روس از عدم ورود به اقتصاد سوریه است.» این دیپلمات اظهار داشت: «روسیه همچنین از این مسئله آگاه است که اوضاع در آن کشور چقدر دشوار و پیچیده است. از طرفی بشار اسد در تأمین کالای ضروری در پی بحران شیوع کرونا با شکست مواجه شده و از سویی دیگر موضوع شبکههای فساد، ریسک شورشها را در برخی از مناطق این کشور در آینده نزدیک افزایش دادهاند.»
مانعی به نام بشار اسد
یوست هیلترمانْ مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بین المللی بحران واقع در بروکسل میگوید: «اسد همیشه در مواجهه با فشار روسیه از خود سرسختی نشان داده است؛ زیرا می داند که شکست روسیه در سوریه میتواند برایش فاجعهبار تلقی شود.»
او گفت: «بهنظر میرسد آن چه رخداده یک پویش رسانهای بیسابقه ضد اسد باشد که نشاندهندهی ناامیدی مسکو در زمانی است که سوریه اولویت کمتری دارد.»
به گفته ایرینا زویاگلسایا، کارشناس امور خاورمیانه در موسسه دولتی اقتصاد جهانی و روابط بینالملل میگوید: «روسیه که دارای تأسیسات دریایی و پایگاه هوایی در سوریه است و پلیس نظامیاش را به مناطق تازهبازپسگرفتهشده از شورشیان اعزام داشته، به قدر کافی اهرمهایی دارد که بتواند روی اسد فشار وارد کند؛ ولی باز هم ریسک این نوع رفتار برای روسیه بالاست. باید توجه داشت که برکناری اسد خطر زیادی دارد.»
این تنها روسیه و ایران نیستند که خواهان انعطاف بیشتر از سوی بشار اسد هستند؛ بلکه پای امارت متحده عربی هم در میان است. امارت متحده عربی مایل به متوازنسازی نفوذ و قدرت ایران و ترکیه در سوریه است. این کشور پس از سالها بازی کردن در جناح مقابل دولت دمشق، سفارتخانهاش را در سال ۲۰۱۸ در دمشق بازگشایی کرد و در حال گسترش مراودات تجاری با سوریه بشار اسد است.
کارشناس مذکور میگوید: «بسیاری از کشورهای عربی به این نتیجه رسیدهاند که اسد در قدرت میماند. آنها میدانند که باید با او کنار بیایند.»