فاجعهی انسانی که در افغانستان در حال وقوع است، یک نسل کامل از کارشناسان امنیت ملی در واشنگتن را در بهت فرو برده است آن چنان که مطلقا کلمهای دربارهی مردم افغانستانی که از این اوضاع و احوال متأثر شدهاند، بیان نمیشود. آنانی که حتی جان خود را برای یاری به جنگ آمریکا و طالبان به خطر انداخته بودند، اکنون در بلاتکلیفی به سر میبرند.
به احتمال زیاد سرنوشت افرادی که نتوانند در آیندهای نزدیک از افغانستان خارج شوند، در دستان طالبان خواهد بود و این واقعیتی است تلخ و شکستی غیرقابل دفاع برای دولت ایالات متحده و نیز دولت پیشین اشرف غنی. البته شاید هنوز امیدی باشد، امیدواریم که همینطور باشد.
در پایتخت ایالات متحده اوضاع کاملا هیجانی است و خب چیزهای زیادی نمیتوانیم به آنچه تا به حال گفته شده بیفزاییم. در عوض ما بر اساس تعدادی از مصاحبههایی که طی چند روز گذشته با مقامات دولت جو بایدن، دیپلماتهای خارجی، کارشناسان و منابع اطلاعاتیمان در افغانستان انجام دادهایم، برخی از پرسشها در مورد آنچه در آینده اتفاق میافتد را بیان میکنیم.
۱. آیا افغانهای بیشتری از کشور فرار میکنند؟
دولت بایدن و متحدان ایالات متحده، بهویژه در اروپا، به احتمال زیاد با بحرانی طولانیمدت پیرامون پناهجویان افغان روبهرو خواهند بود، فراتر از 22000 متقاضی ویزای مهاجرت ویژهی افغانها و خانوادههای ایشان که برای پرواز به فرودگاه کابل میروند. در حال حاضر از سوی برخی از گروههای مدافع حقوق بشر، جهت اسکان موقت بیشتر افغانها، تماسها و هماهنگیهایی انجام شده است، بهعنوان نمونه از ماه ژوییه فقط ۲۰۰۰ نفر از افغانستان به ایالات متحده منتقل شدهاند.
۲. آیا طالبان میتوانند یک دولت جدید و کارآمد تشکیل دهند؟
در حالی که بوروکراتهای واشنگتن در تلاشاند تا صف طولانی ویزا را سر و سامان بدهند، رهبران ارشد طالبان در پی بسط و تقویت قدرت خود هستند؛ آنها دیدارهایی با حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان و عبدالله عبدالله سیاستمدار برجسته آغاز کردهاند.
طالبان که مشتاق ادامهی کمکهای خارجی به افغانستان هستند، تأکید دارند که منش و روش آنان تغییر کرده و نسبت به دوران حکومت خود در دهه 1990 کمتر از روشهای خشن بهره برده و نیز احترام بیشتری برای حقوق زنان قائل هستند؛ البته بیشتر افغانها و مقامات غربی نسبت به این ادعاها با دیدهی تردید نگاه میکنند؛ اما دولت بایدن و دولتهای غربی که میلیاردها دلار از داراییهای افغانستان را در بانکهای خارج از کشور نگهداری میکنند، باید منتظر مانده و ببینند که آیا طالبان به قول خود عمل میکنند یا خیر.
۳. چگونه ایالاتمتحده میتواند از ظهور گروههای تروریستی جلوگیری کند؟
پنتاگون مدتهاست که تأکید میکند میتواند با حضور در نقاطی در نزدیکی افغانستان هم برای انجام عملیات هوایی علیه گروههای تروریستی اقدام کند اما آیا اکنون که طالبان مسئولیت تشکیل دولت را بر عهده دارند آیا چنین چیزی ممکن خواهد بود؟ حتی اگر دولت بایدن تخلیه موفقیتآمیز آمریکاییها، مترجمان افغان و دیگرانی را که قصد دارند از فرودگاه بینالمللی حامد کرزی در کابل خارج شوند، به سرانجام برساند، باز هم باید مانع از آن شود که افغانستان بار دیگر به پناهگاهی امن برای گروههای تروریستی تبدیل شود. اخیرا جان کربی، سخنگوی پنتاگون تأکید کرده است که ایالاتمتحده هنوز توانایی «قابل توجهی» برای انجام حملات از خارج از افغانستان را در صورت نیاز دارد.
ولی نیروی هوایی آمریکا در خارج از افغانستان چندان نتوانست طالبان را از حملهی صاعقهای که مقامات ارشد آمریکایی و طراحان نظامی را متحیر کرده بود، باز دارد. حفظ قابلیتهای اطلاعاتی و ضدتروریسم در افغانستان تحت سلطهی طالبان، بسیار دشوارتر خواهد بود. همچنین مشخص نیست که آیا حملات هوایی به تنهایی میتواند مانع از تجمع مجدد سازمانهایی مانند داعش در افغانستان یا مهمتر از آن، القاعده شود.
۴. چگونه متحدان ایالات متحده آمریکا میتوانند از ظهور گروههای تروریستی جلوگیری کند؟
مقامات کاخ سفید در پی تسلط طالبان بر افغانستان، هفتهی بسیار شلوغی را پشت سر گذاشتند. اوضاع برای متحدان و شرکای آمریکا در سراسر جهان که عمدتا سیاست خارجی خود را در پیوند با واشنگتن تنظیم میکنند، چگونه پیش خواهد رفت؟ جو بایدن به جورج استفانوپولوس از شبکه ABC گفت: «ما به ماده پنج اساسنامهی ناتو متعهد هستیم که اگر طرفی به متحدان ناتو حمله یا شروع به اقدامی تهدیدزا کند، پاسخ خواهیم داد … در مورد ژاپن، کره جنوبی و در مورد تایوان نیز مسلما همینطور خواهد بود.» (مقامات دولتی بعداً مجبور شدند این اظهارات را پاک کنند؛ زیرا سیاست رسمی ایالاتمتحده متعهد به دفاع از تایوان در برابر حمله نیست.)
۵. چه کسی پاسخگو خواهد بود؟ کنگره چه خواهد کرد؟
هنگامی که از مارک میلی، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالاتمتحده خواسته شد تا دربارهی خروج آشفتهی آمریکاییها، افغانها و متحدان آمریکا از افغانستان پاسخ دهد، او پس از کمی تأمل بارها به این امر اشاره داشت که زمان موردنیاز برای بررسی آنچه اتفاق افتاده، خواهد رسید؛ ولی در این شرایط، کنگره و حتی برخی از اعضای دموکرات مجلس خواهان پاسخی شفاف و صریح هستند. رئیس کمیتهی روابط خارجی مجلس نمایندگان، گرگوری میکس، پیشتر از وزیر دفاع لوید آستین و وزیر امور خارجه، آنتونی بلینکن برای ادای توضیحات دعوت کرده بودند و هر دو رهبران جمهوریخواه و دموکرات در مورد هرجومرج در حال وقوع، درخواست پاسخ از سوی مقامات دولت بایدن هستند.
البته به خاطر داشته باشید که بسیاری از این قانونگذاران، خودْ یک دهه یا بیشتر بر مسند قدرت بودهاند و مسئولیت نظارت بر فاجعهی وسیعتری را که طی این دو دهه در افغانستان رخ داده، بر عهده داشتهاند. در بیست سال درگیری، تعداد دفعاتی که قانونگذاران آمریکایی به اعلام جنگ در افغانستان رأی دادهاند، صفر است.
…
منبع: +